یلدای خورشید
در آغاز تابستان، خورشيد از بالاترين جايگاه طلوع خود در افق شمال خاوري برميدمد و در بالاترين جايگاه غروبگاهي خود در افق شمال باختري فرو ميرود. حرکت روزانه خورشيد در آسمان نيز در اين هنگام به بالاترين خط سير خود باز ميرسد که بيش از ديگر روزهاي سال به قطب آسماني نزديک شده و در نتيجه بلندترين روز سال و کوتاهترين شب سال را پديد ميآورد. در اين روز و در لحظه ظهر خورشيدي، زاويه ميان خورشيد و افق جنوبي بيشتر از هر روز ديگر است و آفتاب در اين روز به کمال و اوج ساليانه خود دست مييابد.
از سوي ديگر لازمه تشخيص هنگام فرا رسيدن آغاز تابستان و ديگر مواضع تقويمي ساليانه در دوران باستان، شاخصي براي اندازهگيري آن است. اين شاخصها، همانا تقويمهايي آفتابي و به ويژه چهارتاقي نياسر در غرب کاشان است.در همه چارتاقيهاي ايران، نسبت خاصي ميان پهناي پايهها به طول هر ضلع آن وجود دارد که در نتيجه آن، زاويه تشکيلشده ميان خطديدهايي که از ميان پايههاي داخلي بنا ميگذرد، با تغييرات ميل خورشيد در طول سال برابر است و ميتوانستهاند با چنين ويژگي جالبي، هنگامهاي مفروض ساليانه را تشخيص داده و استخراج کنند.
در چارتاقي نياسر کاشان سازوکاري انديشيده و ساخته شده است که چند هنگام ساليانه را بتوان با ديدار طلوع خورشيد از ميان روزنههاي تشکيل شده در ميان اضلاع داخلي پايههاي بنا تشخيص داد.اين چارتاقي، تنها نمونه سالم باقيمانده از ميان دهها چارتاقي ايران است که پس از حدود دو هزار سال، همچنان کاربري تقويمي و رصدي خود را تا به امروز حفظ کرده است و ميتوان از جمله در آغاز تابستان به مشاهده طلوع خورشيد از ميان روزنه ويژه آن پرداخت.
امسال نيز ديدار از طلوع خورشيد انقلاب تابستاني به روال چند سال گذشته و پس از انتشار نظريه رضا مرادي غياث آبادي در زمينه کاربري تقويمي چارتاقيهاي ايران، در بامداد روز يکم تيرماه در مجاورت چارتاقي نياسر کاشان برگزار شد. در اين برنامه چند هدف اصلي دنبال ميشد:
۱- ديدار و آشنايي عملي دوستداران و پژوهشگران اخترباستانشناسي با شيوههاي زمانسنجي در بنا.
۲- آشنايي با نظرهاي احتمالي منتقدان کاربري تقويمي چارتاقيهاي ايران و بررسي ميداني نقدهاي آنان.
۳- پيشواز از همايش چارتاقي نياسر براي سال جهاني نجوم (در انقلاب تابستاني سال 1388) و آخرين فرصت براي ديدار و بررسي عملي پژوهشگراني که قصد دارند با ارائه مقاله در اين همايش شرکت کنند.
۴- بررسي دقيقتر زاويه ساعتي خورشيد در لحظه طلوع و در نقطه غروبگاهي براي اندازهگيريهايي با دقتي افزونتر از يک درجه که پيش از اين محاسبه شده است.
۵- بررسي ميزان و چگونگي آسيبها و رويدادهاي مخربي که چارتاقي با آنها مواجه شده است.
۶- برگزاري گردهمايي پس از پايان ديدار طلوع خورشيد همراه با نمايش اسلايد و سخنراني و توضيحات کارشناسان.
|
+| نوشته شده توسط
رزگار در سه شنبه یازدهم تیر 1387
|
